Wet DBA en schijnzelfstandigheid

Waarom dit belangrijk is

Werk je als zelfstandig professional (zp’er) via Vertage? Dan is het belangrijk dat je ook echt als zelfstandige werkt. Dit onderwerp is volop in beweging. Wat nu “in voorbereiding” is, kan snel veranderen. Dit artikel is geen juridisch advies. Voor de actuele stand van zaken raadpleeg je de Rijksoverheid en de Belastingdienst.

Wat is de Wet DBA?

De Wet DBA (Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) bestaat sinds 2016. De wet schafte de VAR-verklaring af en gaf de Belastingdienst de bevoegdheid om achteraf te controleren of iemand terecht als zelfstandige werkt. De wet zelf bevat geen harde criteria. Die komen uit de rechtspraak (zie hieronder).

Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand op papier als ondernemer werkt, maar in de praktijk niet te onderscheiden is van een werknemer. Denk aan iemand die voor één opdrachtgever werkt, vaste werktijden heeft, direct wordt aangestuurd en geen ondernemersrisico loopt. Dan is er feitelijk sprake van een arbeidsovereenkomst, ook al staat er “overeenkomst van opdracht” op papier.

Dat heeft gevolgen voor beide partijen:

• De opdrachtgever kan een naheffing van loonbelasting en premies krijgen, en een boete.
• Jij als zelfstandige kunt rechten missen die bij een dienstverband horen, zoals pensioenopbouw of cao-bescherming. Ook kan er een herbeoordeling van je aangiften volgen.

Handhaving door de Belastingdienst

• Tot en met 2024 gold een handhavingsmoratorium. De Belastingdienst handhaafde nauwelijks.
• Op 1 januari 2025 is dat moratorium opgeheven. De Belastingdienst controleert weer actief en kan een naheffing opleggen.
• In 2025 werden nog geen boetes opgelegd (zachte landing).
• Vanaf 1 januari 2026 kunnen vergrijpboetes worden opgelegd bij opzet of grove schuld. Dit geldt voor zowel de opdrachtgever als de zelfstandige.

Wetgeving in beweging

• Rechtsvermoeden bij een laag uurtarief. Dit wetsvoorstel is op 16 juni 2026 door de Eerste Kamer aangenomen. Werk je voor een laag uurtarief (grofweg onder €36 tot €38 per uur)? Dan wordt in eerste instantie aangenomen dat je een arbeidsovereenkomst hebt. De opdrachtgever moet dan aantonen dat dit niet zo is.
• Vbar. In maart 2026 heeft het kabinet het toetsingskader uit het wetsvoorstel Vbar geschrapt. Alleen het rechtsvermoeden is doorgezet.
• Zelfstandigenwet. Deze wet moet het nieuwe beoordelingskader worden, met een zelfstandigentoets (gedraag je je als ondernemer?) en een werkrelatietoets (is er een gezagsrelatie met de opdrachtgever?). De wet is nog niet formeel ingediend. Beoogde invoering is rond 1 januari 2028, maar dat kan wijzigen.

Zolang de Zelfstandigenwet er niet is, wordt je situatie beoordeeld op basis van de Wet DBA en de rechtspraak van de Hoge Raad.

De huidige criteria: Deliveroo en Uber

Het Deliveroo-arrest en het Uber-arrest van de Hoge Raad geven de criteria. Alle omstandigheden worden samen gewogen. Geen enkel punt is op zichzelf doorslaggevend.

• Leiding en toezicht. Bepaalt iemand wat, wanneer en hoe je werkt? Sturen op het eindresultaat mag. Aanwijzingen over de manier van werken wijzen op een dienstverband.
• Inbedding in de organisatie. Doen medewerkers in loondienst hetzelfde werk? Is de organisatie van dit werk afhankelijk?
• Persoonlijke arbeid. Moet je het werk zelf doen of mag je je laten vervangen?
• Duur van de opdracht. Een opdracht die jarenlang doorloopt lijkt op een vaste functie.
• Ondernemersrisico. Heb je andere opdrachtgevers, eigen investeringen en eigen gereedschap? Loop je risico bij ziekte of niet-betaling?
• Werktijden en -locatie. Bepaalt de opdrachtgever die? Wordt overwerk vergoed?

Hoe gaan wij hiermee om?

Zelfstandig professionals inzetten blijft mogelijk, mits je écht als ondernemer werkt. Vooraf beoordelen wij of een opdracht geschikt is voor een zelfstandige. We kijken onder meer naar:

• Wordt het werk ook door eigen medewerkers van de opdrachtgever gedaan?
• Is er leiding en toezicht op de manier van werken?
• Moet het werk persoonlijk worden uitgevoerd?
• Is het een langdurige opdracht?
• Heeft de opdrachtgever de benodigde kennis zelf in huis?
• Bepaalt de opdrachtgever de werktijden en -locatie?

Als een of meer vragen met “ja” worden beantwoord, is de opdracht in principe niet geschikt voor een zelfstandige. Het blijft altijd een afweging van alle omstandigheden samen. Is een opdracht niet geschikt? Lees dan Niet elke opdracht geschikt voor een ZP’er: wat zijn de alternatieven?

Maximale opdrachtduur. Ons uitgangspunt is maximaal 2 jaar. Uitzonderingen zijn mogelijk bij een vooraf gemotiveerd langlopend project. Bij vervanging tijdens ziekte of zwangerschap en bij piekwerkzaamheden geldt een kortere periode.

Opdracht- en resultaatomschrijving. De opdrachtgever legt schriftelijk vast:

• welke activiteiten je uitvoert en wat het doel is;
• welke concrete resultaten je oplevert (zodra het resultaat is behaald, is de opdracht ten einde);
• welke kennis, tools, certificaten of opleiding nodig zijn.

Instructies mogen alleen over het eindresultaat gaan, niet over de manier van werken.

Wie valt onder de Wet DBA? Zzp’ers, DGA’s (ook als je BV personeel heeft, zolang je jezelf inzet) en maten in een maatschap. Een BV-structuur sluit schijnzelfstandigheid dus niet uit. Lees meer in DGA en juridische entiteiten.

Wat kun je zelf doen?

• Werk aantoonbaar als ondernemer: zoek zelf opdrachten, bepaal je eigen prijzen, werk waar mogelijk voor meerdere opdrachtgevers en regel je eigen verzekeringen en pensioen.
• Laat je niet aansturen op de manier van werken.
• Let op de werkelijke situatie op de werkvloer. De Belastingdienst kijkt naar wat er feitelijk gebeurt, niet naar wat er op papier staat.

Tijdlijn

Meer informatie

Dit artikel is geen juridisch advies. Voor de laatste stand van zaken: de websites van de Rijksoverheid en de Belastingdienst.